Edward Kamienicki W kręgach nienawiści

W kręgach nienawiści to opowieść o świecie Polaków i Żydów na wschodzie Polski, jak rozpadał się w latach 1939–1941 za przyczyną najpierw napadu niemieckiego, a za nim sowieckiego, a potem dwóch okupacji — sowieckiej, a po niej niemieckiej. Większość Żydów przyjmowała sowietów bez entuzjazmu ale z nadzieją, bo odsuwało to niemieckie zagrożenie. Jednak część z nich, zorganizowanych w komunistycznych „jaczejkach” stanęła od razu po stronie sowieckiej wspierając tym układ Hitlera ze Stalinem przeciwko Polakom. Oni w czasie okupacji byli narzędziem sowieckiego porządku, czynnie uczestnicząc w sowieckich zbrodniach popełnianych na Polakach.

Zagrożenie niemieckie wróciło jednak do nich w 1941 roku wraz z napadem Niemiec na Moskwę. Niemcy pamiętali jak w 1939 roku „jaczejki” wspierały Sowietów nawet zbrojnie, więc ich likwidacja fizyczna była nie tylko realizacją rasistowskiej doktryny, ale przede wszystkim oczyszczaniem zaplecza frontu z zagrażających mu elementów. To były powody pośpiesznie dokonywanych, straszliwych zbrodni niemieckich na Wschodzie Polski na Żydach. Niemcy liczyli w tym na udział Polaków, bo doznali oni od Żydów licznych krzywd. Jednak czym innym była pamięć o krzywdach, a czym innym wyrównywanie ich przez zadanie śmierci, gdy tego zabrania Dekalog. A jednak starali się swoje zbrodnie dokumentować tak, jakby ich dokonywali także Polacy.

Więc to jest opowieść o Żydach, ich zachowaniach i wyborach na różnych etapach tamtego czasu aż do momentu gdy znaleźli się bez wyboru, w samym jądrze nienawiści. I o Polakach, świadomych konsekwencji utraty niepodległości i ich cierpieniach i trwaniu wbrew nadziei, i o tym, jak nieśli pomoc obcym im ludziom mimo śmiertelnego zagrożenia. W czasach, gdy nienawiść zdawała się rządzić światem, rodziły się akty odwagi, solidarności i ewangelicznej miłości.